“`html
Alevler, Ömer’in pasaportunu sarmalıyor. Videoda görünmeyen bir kadın, Rusça “İyi yanıyor” ifadesini kullanıyor.
26 yaşındaki Suriyeli inşaat işçisi Ömer, bu görüntüyü aldığında, yaklaşık 9 aydır Rusya adına Ukrayna Savaşı’nın ön cephelerinde savaşıyordu.
Ömer, kadının sesini tanıyordu.
Polina Alexandrovna Azarnykh’in, Rus ordusuna katılmasına yardımcı olduğunu ve ona güzel bir iş ile Rus vatandaşlığı vaat ettiğini belirtiyor.
Ama Azarnykh, şimdi öfkeli görünüyordu.
Güvenliği için takma bir isim kullanan Ömer, Ukrayna’dan gönderdiği bir dizi sesli mesajda, savaş alanında nasıl çıkmaz bir duruma düştüğünü ve korkularını paylaşıyor.
Ömer, Azarnykh’in kendisine 3 bin dolar ödemesi durumunda cephede savaşa girmeden görev almasını sağlayacağı sözünü verdiğini dile getiriyor.
Fakat sadece 10 günlük eğitimle savaşa gönderildiğini ve bu nedenle ödeme yapmadığını, en sonunda pasaportunu yakarak bu duruma tepki verdiğini belirtiyor.
Göreve katılmayı reddettiğinde komutanları tarafından öldürülmekle ya da hapse atılmakla tehdit edildiğini ifade ediyor.
Ömer, “Biz kandırıldık… Bu kadın bir dolandırıcı ve yalancı” diyor.
Gençleri Rus ordusuna nasıl ikna etti?
BBC Eye, 40 yaşındaki eski öğretmen Polina Alexandrovna Azarnykh’in, çoğunlukla yoksul ülkelerden gelen genç erkekleri Rusya ordusuna katılmaları için nasıl motive ettiğini araştırdı.
Eski öğretmen, gülümseyen videolar ve neşeli paylaşımlarla “askerlik hizmeti” için “bir yıllık sözleşmeler” sunarak bu kişileri cezbetmeye çalışıyordu.
BBC Dünya Servisi, Azarnykh’in, potansiyel askerleri Rusya’ya davet eden belgeler sağladığı yaklaşık 500 vaka belirledi.
Bu belgeler genellikle Suriye, Mısır ve Yemen gibi ülkelerden gelen genç erkekler için düzenlenmişti.
Ancak askere alınanlar ve aileleri, Azarnykh’ın bu kişileri savaş yerine güvenli bir iş yapacaklarına inandırdığını ve bir yıl sonra cepheye dönmelerinin gerekeceğini açıkça belirtmediğini söylediler. Kendisine karşı çıkanları tehdit ettiğini eklediler.
Azarnykh, BBC ile iletişime geçildiğinde iddiaları yalanladı.
12 aile, Azarnykh tarafından işe alındığını ve şu anda yaşamını yitirmiş ya da kayıp genç erkeklere sahip olduklarını bildirdi.
Rusya, önemli kayıplara rağmen Ukrayna’daki operasyonlarını sürdürmek için zorunlu askerlik uygulamasını genişletti, mahkumları askere aldı ve daha cömert kayıt ikramiyeleri sunmaya başladı.
NATO’ya göre, 2022’deki büyük çaplı işgalden bu yana, 1 milyondan fazla Rus askeri Ukrayna’da hayatını kaybetti ya da yaralandı. Savaşta, yalnızca Aralık 2025’te ölen Rus askerlerinin sayısı 25 bindir.
BBC Rusça Servisi’nin ölüm ilanlarına ve diğer kayıtlarına dayanan araştırmalar, Rusya’nın Ukrayna’daki asker kayıplarının geçtiğimiz yıl hızla arttığını gösteriyor.
Rus ordusuna katılan yabancı sayısını tespit etmek ise oldukça zor.
BBC Rusça Servisi’nin, ölen ve yaralanan yabancıları incelediği analizi, Cuban, Nepal ve Kuzey Kore’nin de aralarında bulunduğu yabancı ülkelerden en az 20 bin kişinin Rus ordusuna kaydolmuş olabileceğini ortaya koyuyor.
Ukrayna’da da önemli kayıplar yaşanmış ve yabancı savaşçılar savaşta saflarına katılmaktadır.
‘Her yerde cesetler var’
Ömer’in Azarnykh ile ilk teması, Mart 2024’te diğer 14 Suriyeli arkadaşıyla birlikte Moskova’daki bir havaalanında neredeyse parası olmadan sıkışıp kaldıkları zaman oldu.
Suriye’de iş imkanları az, ücretler düşükken, Moskova’da kendilerine Rusya’daki petrol tesislerini koruma işinin teklif edildiğini belirtiyor.
Moskova’ya uçtuktan sonra dolandırıldıklarını öğrendiler.
Ömer, internette uygun alternatifler ararken, grup arkadaşlarından birinin Azarnykh’in Telegram kanalını bulduğunu ve ona ulaşmaya çalıştığını dile getiriyor.
Azarnykh, birkaç saat içinde onları havaalanında karşılayıp, trenle Rusya’nın batısındaki Bryansk bölgesinde bir işe alım merkezine götürdü.
Burada onlara Rus ordusunda görev yapmaları için bir yıllık sözleşme sundu; aylık 2.500 dolar maaş ve 5.000 dolar imza parası vereceği taahhüdünde bulundu. Bu, Suriye’de ancak hayal edebilecekleri bir rakamdı.
Ömer, sözleşmelerin hiç kimsenin anlamadığı Rusça olduğunu; Azarnykh’in pasaportlarını alarak kendilerine Rus vatandaşlığı vaat ettiğini ifade ediyor.
Ayrıca, kayıt ücreti olarak kendisine 3.000 dolar ödeme yapmaları halinde cephede aktif savaşmak zorunda kalmayacaklarına dair söz verdiklerini de ekliyor.
Ancak Ömer, bir ay geçmeden, sadece 10 günlük bir eğitimle ve askeri bir deneyim olmadan cephede buldu kendini.
BBC’ye gönderdiği sesli mesajlardan birinde “%100 burada öleceğiz” ifadelerini kullanıyor.
“Çok fazla yaralanma, çok fazla patlama, çok fazla bombardıman… Patlamadan ölmezseniz, üzerinize düşen enkazdan ölürsünüz” diyor Mayıs 2024’te.
Bir sonraki ay “Her yerde cesetler var… Cesetlerin üzerine bastım. Allah beni affetsin” sözlerini duyuyoruz.
Sonraki bir hatıra ise “Biri öldüğünde, kendi gözlerimle gördüm; onu bir çöp torbasına koyup bir ağacın yanına attılar” şeklinde oluyor.
Yaklaşık bir yıl sonra, Azarnykh’in açıklamadığı bir durumu keşfetti: 2022 tarihli bir Rus yasası, ordunun asker sözleşmelerini savaş sona erene kadar otomatik olarak uzatmasına imkân tanıyordu.
“Eğer sözleşmemi yenilerlerse, mahvolurum. Aman Tanrım” diyor Ömer.
Sözleşmesi sürmekteydi.
‘Üniversite diplomasıyla işe alındı’
Azarnykh’in Telegram kanalında 21 bin abone bulunuyor. Paylaşımlarında, Rus ordusuna katılmak isteyenler, pasaportlarının taranarak kendisine göndermesini talep ediyor. Azarnykh, başvurdukları kişilerin isimlerini de içeren davet belgelerini yayımlıyor.
BBC, geçen yıl Yemen, Suriye, Mısır, Fas, Irak, Fildişi Sahili ve Nijerya gibi ülkelerden erkeklere gönderdiği 490’dan fazla davetiye belirledi.
Azarnykh, paylaşımlarında “seçkin bir uluslararası tabur” için işe alımları anlatıyor ve vizesi süresi dolmuş ya da yasal olmayan yollarla Rusya’daki bulunan kişilerin uygun olduğunun altını çiziyor.
Ömer’in de bulunduğu sekiz yabancı savaşçının yanı sıra kayıp ya da ölü 12 kişinin aileleriyle temasa geçtik.
Birçok aile, Azarnykh’ın askerleri yanlış yönlendirdiğinden ya da sömürdüğünden endişe duyuyordu. Erkeklerin orduda görev almalarına izin verildiğini biliyorlardı, ancak cephede hizmet etme durumlarını beklemiyorlardı. Ömer gibi bazıları, aldıkları eğitimin yetersiz olduğunu ya da bir yıl sonunda ayrılabileceklerini düşünüyordu.
Mısır’dan, ismini değiştirdiğimiz Yusuf, BBC’ye, ağabeyi Muhammed’in 2022 yılında Rusya’nın Yekaterinburg şehrinde üniversiteye başladığını aktardı.
Ancak Yusuf, harçlarını ödemekte zorlandığı için, Polina isimli bir Rus kadının kendisine internet üzerinden yardım teklifi yaptığını, bu yardımla eğitimine devam edebileceğine inandığını belirtiyor.
“Kendisine konut ve vatandaşlık sözü verdi… Aylık masraflarını karşılayacağını söyledi” diyen Yusuf, ekliyor:
“Birdenbire Ukrayna’ya gönderildi. Kendini savaş ortamında buldu.”
Yusuf, Muhammed’in en son 24 Ocak 2024’te kendisini aradığını belirtiyor. Yaklaşık bir yıl sonra Yusuf, Telegram’da Rus numarasından Muhammed’in cenazesini gösteren bir mesaj aldığını söyleyerek, ailenin onun neredeyse bir yıl önce yaşamını yitirdiğini öğrendiğini aktarıyor.
‘Bazıları aklını yitirdi’
Rus ordusunda görev yapmış bir başka Suriyeli olan Habib, Azarnykh’ın Rus ordusu için “en önemli asker kaynaklarından biri” haline geldiğini ifade ediyor. Habib, filme alınmayı kabul etti ama korktuğu için takma isimle konuştu.
Habib, Azarnykh ile “Rusya’ya vize davetleri konusunda yaklaşık üç yıl boyunca işbirliği yaptıklarını” belirtiyor ancak daha fazla detay vermedi ve sürecin rolünü doğrulayamıyoruz. 2024 yılında sosyal medyada yayımlanan bir görüntüde Azarnykh’in yanında yer alıyor.
Rusya’nın güneybatısındaki Voronezh bölgesinden olan Azarnykh, 2024 yılında Telegram kanalını kurmadan önce, Arap öğrencilerin Moskova’da eğitim almasına yardımcı olan bir Facebook grubunu yönetiyordu.
Habib, yabancı askerlerin genelde tesis güvenliği sağlamak veya kontrol noktalarında durmak gibi görevler beklediğini söylüyor. “Gelen Araplar hemen ölüyor. Cesetleri görmek çok zor” ifadesini kullanıyor.
Habib, Ömer ve gruptaki Suriyelilerle bir askeri eğitim sahasında tanıştığını ifade ediyor. “Onlara vatandaşlık, iyi maaşlar ve güvende olma vaadinde bulunmuştu” diyor ve şöyle devam ediyor:
“Ama sözleşme imzalar imzalamaz, ayrılmanız imkânsız.”
“Hiçbiri silah kullanmayı bilmiyordu. Ateş açılması durumunda bile karşılık vermemeyi tercih ederdi. Ateş etmezseniz, öldürülürsünüz. Polina, bu durumu bile bile insanları alırdı.”
Habib, Polina’nın “işe aldığı her kişi için ordudan 300 dolar aldığını” dile getiriyor. BBC, bunu doğrulayamadı, ancak diğer askerler de kendisinin ödeme aldığını düşünüyor.
‘Hiçbir şey bedavaya olmaz’
Azarnykh, 2024 yılının ortalarından itibaren paylaşımlarında, askere alınanların “çatışmalara katılacağı” ifadesini kullanmaya başlıyor ve çatışma sırasında ölen yabancı savaşçılara atıfta bulunuyor.
Ekim 2024’te bir video gönderisinde “Hepinizin savaşa gideceğini çok iyi biliyorsunuz” diyerek ekliyor:
“Rus pasaportu alıp, hiçbir şey yapmadan beş yıldızlı bir otelde yaşayabileceğinizi mi düşündünüz? Hiçbir şey bedavaya olmaz!”
Yine 2024 yılındaki bir videoda, Azarnykh, orduda görev yapan bir anneye sesli mesaj gönderirken, kadın “Rus ordusu hakkında korkunç şeyler yaydığını” belirtiyor. Azarnykh, küfretmeye başlayarak kadının oğlunun hayatını tehdit etmiş ve onu uyarıyor:
“Seni ve çocuklarını bulacağım.”
BBC, Azarnykh ile temasa geçmek için birçok girişim yaptı. Başlangıçta Rusya’ya gelirlerse röportaj verebileceğini söylemesine rağmen, güvenlik nedenleriyle bu talebimizi geri çevirdi. Daha sonra, kendisine askere alınanlara savaş dışı görevler vaat edilmesine dair sorular sorulduğunda telefonu kapattı.
Gönderdiği sesli mesajlarda, araştırmamızın “profesyonel olmadığını” belirterek olası hakaret davaları konusunda uyardı. Ayrıca bize şunları ifade etti:
“Saygıdeğer Araplarımız suçlamalarını k… sokabilirler.”
BBC, yorum almak için Rusya Dışişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı ile temasa geçti, ancak yanıt alamadı.
Daha önce Mart 2022’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Orta Doğu’dan asker alımına destek vermiş ve bunların maddi değil ideolojik amaç taşıdığını savunarak, “Özellikle para için değil, gönüllü olarak gelmek ve insanlara yardım etmek isteyen insanlar var” ifadesinde bulunmuştu.
‘Nakit teşvikler’
Gazeteciler ve araştırmacılar, Azarnykh gibi kişilerin gayri resmi işe alım ağının bir parçası olduğunu ifade ediyor. BBC, Rus ordusuna katılmak için benzer teklifler yapan Arapça iki Telegram hesabı daha buldu. Birinde davetiye belgeleri ve isim listelerine dair paylaşımlar yer alırken, diğerinde “seçkin bir tabura” katılacak kişilere büyük kayıt tazminatları sunulacağına dair reklamlar mevcut.
Eylül ayında Kenya polisi, Kenyalıları iş teklifleri ile kandırarak Ukrayna’ya savaşa gönderen şüpheli bir “kaçakçılık çetesi”ni çökerttiğini açıkladı.
Savaş Çalışmaları Enstitüsü’nde araştırmacı olarak görev yapan Kateryna Stepanenko, BBC’ye, Rusya’da bazı yerel yetkililer ve insan kaynakları uzmanlarının, Rus ya da yabancı askerleri işe almaları durumunda 4.000 dolara varan teşvikler aldığını ve ödemelerin peşin yapıldığını bildirdi.
Stepanenko, Kremlin’in başlangıçta askere alım için özel güvenlik şirketi Wagner ve cezaevi sistemi gibi daha büyük kuruluşlar kullandığını, ancak 2024’ten itibaren “yerel halktan ve daha küçük firmalardan da yararlandığını” söyledi.
Bu durum, önceki askere alım versiyonlarının aynı derece kitleyi taşımadığını düşündürüyor.
Diğer yandan Habib, sözleşmesini iptal etmek amacıyla birkaç komutana rüşvet verdiğini belirttikten sonra Suriye’ye geri döndüğünü, Ömer’in ise sonunda Rus vatandaşlığını alarak Suriye’ye dönmeyi başardığını söylüyor. Ailelerine göre, birlikte görev yaptığı Suriyelilerden ikisi hayatını kaybetti.
Ömer, Azarnykh için “Bizi sadece bir rakam ya da para olarak görüyor, insan olarak değil” yorumunda bulundu ve ekledi:
“Bu yüzden ona karşı duyduğumuz kin hiçbir zaman geçmeyecek.”
Bu haber, Olga Ivshina, Gehad Abbas, Ali Ibrahim, Victoria Arakelyan ve Rayan Maarouf’un katkılarıyla hazırlandı ve kontrol edildi. Ayrıca bir pilot proje kapsamında yapay zeka destekli çeviri kullanılmaktadır.
“`
